I- Dấu ngoặc đơn:

-Ví dụ: ( SGK trang 134)
Tiết 50:
DẤU NGOẶC ĐƠN VÀ DẤU HAI CHẤM
Đọc những đoạn trích sau và trả lời câu hỏi.
a) Đùng một cái, họ (những người bản xứ) được phong cho cái danh hiệu tối cao là “chiến sĩ bảo vệ công lí và tự do”.
(Nguyễn Ái Quốc,Thuế máu)
b) Gọi là kênh Ba Khía vì ở đó hai bên bờ tập trung toàn những con ba khía,chúng bám đặt sệt quanh các gốc cây (ba khía là một loại còng biển lai cua, càng sắc tím đỏ, làm mắm xé ra trộn tỏi ớt ăn rất ngon).
(Theo Đoàn Giỏi, Đất rừng phương Nam)
c) Lí Bạch (701-762), nhà thơ nổi tiếng của Trung Quốc đời Đường, tự Thái Bạch, hiệu Thanh Liên cư sĩ, quê ở Cam Túc; lúc mới năm tuổi, gia đình về định cư ở làng Thanh Liên, huyện Xương Long thuộc Miên Châu (Tứ Xuyên).
(Ngữ văn 7,tập một)
d) […] Ngày nay, đi các nước phát triển, đâu đâu cũng nổi lên chiến dịch chống thuốc lá. Người ta cấm hút thuốc ở tất cả những nơi công cộng, phạt nặng những người vi phạm (ở Bỉ, từ năm 1987,vi phạm lần thứ nhất phạt 40 đô la, tái phạm phạt 500 đô la).
(Nguyễn Khắc Viện, Ôn dịch, thuốc lá)
-Dấu ngoặc đơn trong những đoạn trích trên được dùng để làm gì ?

Tiết 50:
DẤU NGOẶC ĐƠN VÀ DẤU HAI CHẤM
Phần giải thích để làm rõ họ ngụ ý chỉ ai (những người bản xứ).
Phần thuyết minh về một loài động vật mà tên của nó (ba khía) được dùng để gọi tên một con kênh, nhằm giúp người đọc hình dung rõ hơn đặc điểm của con kênh này.
Phần bổ sung thêm thông tin về năm sinh(701) và mất (762) của nhà thơ Lí Bạch và phần cho người đọc biết thêm Miên Châu thuộc tỉnh nào (Tứ Xuyên).
Phần thuyết minh về việc xử phạt cụ thể những người hút thuốc lá nơi công cộng (ở Bỉ, từ năm 1987,vi phạm lần thứ nhất phạt 40 đô la, tái phạm phạt 500 đô la).
a
b
c
d
Giải thích.
Thuyết minh.
Bổ sung.
Thuyết minh.
Tiết 50:
DẤU NGOẶC ĐƠN VÀ DẤU HAI CHẤM
Ví dụ:
a1) Lí Bạch (701-762), nhà thơ nổi tiếng của Trung Quốc đời Đường, tự Thái Bạch, hiệu Thanh Liên cư sĩ, quê ở Cam Túc; lúc mới năm tuổi, gia đình về định cư ở làng Thanh Liên, huyện Xương Long thuộc Miên Châu (Tứ Xuyên).
(Ngữ văn 7,tập một )
a2) Lí Bạch , nhà thơ nổi tiếng của Trung Quốc đời Đường, tự Thái Bạch, hiệu Thanh Liên cư sĩ, quê ở Cam Túc; lúc mới năm tuổi, gia đình về định cư ở làng Thanh Liên, huyện Xương Long thuộc Miên Châu .
(Ngữ văn 7,tập một )
-Nếu bỏ phần trong dấu ngoặc đơn thì ý nghĩa cơ bản của đoạn trích này có thay đổi không?
Tiết 50:
Không, vì khi đặt một phần nào đó trong dấu ngoặc đơn thì người viết đã coi đó là phần chú thích, nhằm cung cấp thông tin kèm thêm, chứ nó không thuộc phần nghĩa cơ bản.
DẤU NGOẶC ĐƠN VÀ DẤU HAI CHẤM
Tiết 50:
DẤU NGOẶC ĐƠN VÀ DẤU HAI CHẤM
Phần giải thích để làm rõ họ ngụ ý chỉ ai (những người bản xứ).
Phần thuyết minh về một loài động vật mà tên của nó (ba khía) được dùng để gọi tên một con kênh, nhằm giúp người đọc hình dung rõ hơn đặc điểm của con kênh này.
Phần bổ sung thêm thông tin về năm sinh(701) và mất (762) của nhà thơ Lí Bạch và phần cho người đọc biết thêm Miên Châu thuộc tỉnh nào (Tứ Xuyên).
Phần thuyết minh về việc xử phạt cụ thể những người hút thuốc lá nơi công cộng (ở Bỉ, từ năm 1987,vi phạm lần thứ nhất phạt 40 đô la, tái phạm phạt 500 đô la).
a
b
c
d
Giải thích.
Thuyết minh.
Bổ sung.
Thuyết minh.
Tiết 50:
DẤU NGOẶC ĐƠN VÀ DẤU HAI CHẤM
Em hãy cho biết công dụng của dấu ngoặc đơn?
Dấu ngoặc đơn dùng để đánh dấu phần chú thích (giải thích, thuyết minh, bổ sung thêm).
Tiết 50:
DẤU NGOẶC ĐƠN VÀ DẤU HAI CHẤM
I- Dấu ngoặc đơn:
- Ví dụ:(SGK trang 134)
* Ghi nhớ: SGK/ 134

II- Dấu hai chấm:
-Ví dụ:(SGK trang 135)
Tiết 50:
DẤU NGOẶC ĐƠN VÀ DẤU HAI CHẤM
Rồi Dế Choắt loanh quanh, băn khoăn. Tôi phải bảo:
- Được, chú mình cứ nói thẳng thừng ra nào.
Dế Choắt nhìn tôi mà rằng:
- Anh đã nghĩ thương em như thế thì hay là anh đào giúp cho em một cái ngách sang bên nhà anh, phòng khi tắt lửa tối đèn có đứa nào đến bắt nạt thì em chạy sang….
( Tô Hoài, Dế Mèn phiêu lưu kí)
b) Như tre mọc thẳng, con người không chịu khuất.
Người xưa có câu: “Trúc dẫu cháy, đốt ngay vẫn thẳng”. Tre là thẳng thắn, bất khuất!
( Thép mới , Cây tre Việt Nam)
c) Con đường này tôi đã quen đi lại lắm lần, nhưng lần này tự nhiên thấy lạ. Cảnh vật chung quanh tôi đều thay đổi, vì chính lòng tôi đang có sự thay đổi lớn: hôm nay tôi đi học.
( Thanh Tịnh, Tôi đi học)
d) Cây dừa cống hiến tất cả của cải của mình cho con người: thân cây làm máng lá, làm tranh, cọng lá chẻ nhỏ làm vách, gốc dừa già làm chõ đồ xôi, nước dừa để uống, để kho cá, kho thịt, nấu canh, làm nước mắm,….
( Hoàng Văn Huyền, Những mẫu chuyện địa lí)
Tiết 50:
DẤU NGOẶC ĐƠN VÀ DẤU HAI CHẤM
Dấu hai chấm trong những đoạn trích trên dùng để làm gì?
Tiết 50:
DẤU NGOẶC ĐƠN VÀ DẤU HAI CHẤM
Dùng để đánh dấu (báo trước):
Lời đối thoại (của Dế Mèn nói với Dế Choắt và của Dế Choắt nói với Dế Mèn).Lời đối thoại.
Lời dẫn trực tiếp (Thép Mới dẫn lại lời của người xưa).Lời dẫn trực tiếp.
Trong trường hợp này, để báo hiệu lại lời dẫn nguyên văn, dấu hai chấm được dùng kèm với dấu ngoặc kép.
c) Phần giải thích lí do thay đổi tâm trạng của tác giả trong ngày đầu tiên đi học.Giải thích.
d) Phần thuyết minh liệt kê tất cả lợi ích của cây dừa.Thuyết minh.



Ví dụ:
a1) Trong thực tế, một người phụ nữ có khả năng sinh được rất nhiều con. Theo thống kê của Hội nghị Cai-rô (Ai Cập) họp ngày 5-9-1994 thì tỉ lệ sinh con của một phụ nữ Ấn Độ là 4,5 ; Nê-pan :6,3 ; Ru-an-đa : 8,1 ;Ta-da-ni-a :6,7 ; Ma-đa- gat- xca : 6,6…Tính chung toàn châu Phi là 5,8. Phụ nữ Việt Nam là 3.7.
(Thái An, Bài toán dân số)
a2) Trong thực tế,một người phụ nữ có khả năng sinh được rất nhiều con. Theo thống kê của Hội nghị Cai-rô (Ai Cập) họp ngày 5-9-1994 thì tỉ lệ sinh con của một phụ nữ Ấn Độ là 4,5; Nê-pan: … ; Ru-an-đa: … ;Tan-da-ni-a: …;Ma-đa-gat-xca; … Tính chung toàn châu Phi là 5,8.Phụ nữ Việt Nam là 3,7.
(Thái An, Bài toán dân số)
Nếu bỏ phần sau dấu hai chấm trong đoạn trích trên thì ý nghĩa của nó có thay đổi không?


Tiết 50:
DẤU NGOẶC ĐƠN VÀ DẤU HAI CHẤM
Có. Khác với phần trong dấu ngoặc đơn nếu bỏ phần sau dấu hai chấm,thì đoạn trích trên không chỉ mất đi một phần nghĩa cơ bản, mà còn trở nên không hoàn chỉnh về nghĩa và bị coi là sai.
Tiết 50:
DẤU NGOẶC ĐƠN VÀ DẤU HAI CHẤM
Như vậy, dấu hai chấm dùng để làm gì?
Dấu hai chấm dùng để:
-Đánh dấu (báo trước) phần giải thích, thuyết minh cho một phần trước đó;
-Đánh dấu (báo trước) lời dẫn trực tiếp (dùng với dấu ngoặc kép) hay lời đối thoại (dùng với dấu gạch ngang).
DẤU NGOẶC ĐƠN VÀ DẤU HAI CHẤM
Tiết 50:
Tiết 50:
DẤU NGOẶC ĐƠN VÀ DẤU HAI CHẤM
I- Dấu ngoặc đơn:
- Ví dụ:(SGK trang 134)
* Ghi nhớ: SGK/ 134

II- Dấu hai chấm:
-Ví dụ:(SGK trang 135)
* Ghi nhớ:SGK/135
Dấu hai chấm ngoài việc dùng để dẫn lời nói trực tiếp còn được dùng để nhấn mạnh nghĩa của phần đặt sau nó.
Ví dụ:
a) Các cháu nên hiểu rằng: giúp đỡ đồng bào tức là tham gia kháng chiến.
(Hồ Chí Minh)
Dấu hai chấm được dùng gần như bắt buộc sau từ kính gửi trong các văn bản hành chính sự vụ để chỉ “nơi nhận văn bản” trong trường hợp “nơi nhận” là nhiều tổ chức hay cá nhân.
Tiết 50:
DẤU NGOẶC ĐƠN VÀ DẤU HAI CHẤM

Tiết 50:
DẤU NGOẶC ĐƠN VÀ DẤU HAI CHẤM
I- Dấu ngoặc đơn:
- Ví dụ:(SGK trang 134)
* Ghi nhớ: SGK/ 134

II- Dấu hai chấm:
-Ví dụ:(SGK trang 135)
* Ghi nhớ:SGK/135
III- Luyện tập:
Bài tập 1.
Qua các cụm từ “tiệt nhiên” (rõ ràng, dứt khoát như thế, không thể khác), “định phận tại thiên thư” (định phận tại sách trời), “hành khan thủ bại hư” (chắc chắn sẽ nhận lấy thất bại), hãy nhận xét về giọng điệu của bài thơ.
(Ngữ văn 7,tập một)
b) Chiều dài của cầu là 2 290 m (kể cả phần cầu dẫn với chín nhịp dài và mười nhịp ngắn).
(Thuý Lan, Cầu Long Biên - chứng nhân lịch sử)
c) Để văn bản có tính liên kết, người viết (người nói) phải làm cho nội dung của các câu, các đoạn thống nhất và gắn bó chặt chẽ với nhau ; đồng thời, phải biết kết nối các câu, các đoạn đó bằng những phương tiện ngôn ngữ (từ, câu,..) thích hợp.
(Ngữ Văn 7,tập một)
DẤU NGOẶC ĐƠN VÀ DẤU HAI CHẤM
Tiết 50:
Em hãy giải thích công dụng của dấu ngoặc đơn trong những đoạn trích trên?
DẤU NGOẶC ĐƠN VÀ DẤU HAI CHẤM
Tiết 50:
Bài tập 1
Đánh dấu phần giải thích ý nghĩa của các cụm từ: “tiệt nhiên”, “định phận tại thiên thư”, “.hành khan thủ bại hư”.
Đánh dấu phần thuyết minh nhằm giúp người đọc hiểu rõ trong 2 290 m chiều dài của cầu có tính cả cầu dẫn.
Dấu ngoặc đơn dùng ở hai chỗ. Ở vị trí thứ nhất dấu ngoặc đơn đánh dấu phần bổ sung. Phần này có quan hệ lựa chọn với phần được chú thích (có người viết thì không có người nói).
Ở vị trí thứ hai dấu ngoặc đơn đánh dấu phần thuyết minh để làm rõ những phương tiện ngôn ngữ đây là gì (từ, câu,…)

Tiết 50:
DẤU NGOẶC ĐƠN VÀ DẤU HAI CHẤM
Bài tập 2.
Nhưng họ thách nặng quá : nguyên tiền mặt phải một trăm đồng bạc, lại còn cau, còn rượu… cả cưới nữa thì mất đến cứng hai trăm bạc
(Nam Cao, Lão Hạc)
b) Tôi không ngờ Dế Choắt nói với tôi một câu như thế này :
-Thôi, tôi ốm yếu quá rồi, chết cũng được. Nhưng trước khi nhắm mắt, tôi khuyên anh : ở đời mà có thói hung hăng bậy bạ, có óc mà không biết nghĩ, sớm muộn rồi cũng mang vạ vào mình đấy.
(Tô Hoài, Dế Mèn phiêu lưu kí)
c) Rồi một ngày mưa rào.Mưa giăng giăng bốn phía. Có quãng nắng xuyên xuống biển, óng ánh đủ màu :xanh lá mạ, tím phớt, hồng, xanh biếc,…
(Vũ Tú Nam, Biển đẹp)
Tiết 50:
DẤU NGOẶC ĐƠN VÀ DẤU HAI CHẤM
Em hãy giải thích công dụng của dấu hai chấm trong những đoạn trích trên?
Tiết 50:
DẤU NGOẶC ĐƠN VÀ DẤU HAI CHẤM
Bài tập 2.
Đánh dấu (báo trước) phần giải thích cho ý :họ thách nặng quá.
Đánh dấu (báo trước) lời đối thoại (của Dế Choắt nói với Dế Mèn) và phần thuyết minh nội dung mà Dế Choắt khuyên Dế Mèn.
Đánh dấu (báo trước) phần thuyết minh cho ý:đủ màu là những màu nào.
Tiết 50:
DẤU NGOẶC ĐƠN VÀ DẤU HAI CHẤM
Bài tập 3.
Tiếng Việt có những đặc sắc của một thứ tiếng đẹp, một thứ tiếng hay. Nói thế có nghĩa là nói rằng : tiếng Việt là một thứ tiếng hài hoà về mặt âm hưởng, thanh điệu mà cũng rất tế nhị, uyển chuyển trong cách đặt câu. Nói thế cũng có nghĩa là nói rằng : tiếng Việt có đầy đủ khả năng để diễn đạt tình cảm, tư tưởng của người Việt Nam và để thoả mãn cho yêu cầu của đời sống văn hoá nước nhà qua các thời kì lịch sử.
(Đặng Thai Mai,
Tiếng Việt, một biểu hiện hùng hồn của sức sống dân tộc)
a) Có thể bỏ dấu hai chấm trong đoạn trích trên được không?
b) Trong đoạn trích này, tác giả dùng dấu hai chấm nhằm mục đích gì?
DẤU NGOẶC ĐƠN VÀ DẤU HAI CHẤM
Tiết 50:
a)Được.
b) Nhưng nghĩa của phần đặt sau dấu hai chấm không được nhấn mạnh bằng khi có dùng dấu hai chấm.

Tiết 50:
DẤU NGOẶC ĐƠN VÀ DẤU HAI CHẤM
Bài tập 4.
Quan sát câu sau và trả lời câu hỏi.
Phong Nha gồm hai bộ phận : Động khô và Động nước.
(Trần Hoàng, Động Phong Nha)
a)Có thể thay dấu hai chấm bằng dấu ngoặc đơn được không?Nếu thay thì ý nghĩa của câu có gì thay đổi?

DẤU NGOẶC ĐƠN VÀ DẤU HAI CHẤM
Tiết 50:
Bài tập 4.
Được.Khi thay như vậy nghĩa của câu cơ bản không thay đổi, nhưng người viết coi phần trong dấu ngoặc đơn chỉ có tác dụng kèm thêm chứ không thuộc phần nghĩa cơ bản của câu như khi phần này (Động khô và động nước) đặt sau dấu hai chấm.
Tiết 50:
DẤU NGOẶC ĐƠN VÀ DẤU HAI CHẤM
b) Nếu viết lại là Phong Nha gồm: Động khô và Động nước thì có thể thay dấu hai chấm bằng dấu ngoặc đơn được không? Vì sao?
DẤU NGOẶC ĐƠN VÀ DẤU HAI CHẤM
Tiết 50:
Nếu viết lại “Phong Nha gồm : Động Khô và Động nước”thì không thể thay dấu hai chấm bằng dấu ngoặc đơn, vì trong câu này vế “Động khô và Động nước” không thể coi là thuộc phần chú thích.
Tiết 50:
DẤU NGOẶC ĐƠN VÀ DẤU HAI CHẤM
Bài tập 5.
Một học sinh chép lại đoạn văn của Thanh Tịnh như sau:
Sau khi đọc xong mấy mươi tên đã viết sẵn trên mảnh giấy lớn, ông đốc nhìn chúng tôi nói sẽ :
-Thế là các em được vào lớp năm. Các em phải cố gắng học để thầy mẹ được vui lòng và để thầy dạy các em được sung sướng.Các em đã nghe chưa? (Các em đều nghe nhưng không em nào dám trả lời. Cũng may đã có một tiếng dạ ran của phụ huynh đáp lại.
Câu hỏi:
-Bạn đó chép lại dấu ngoặc đơn đúng hay sai ? Vì sao?
-Phần được đánh dấu bằng dấu ngoặc đơn có phải là một bộ phận của câu không ?
Tiết 50:
DẤU NGOẶC ĐƠN VÀ DẤU HAI CHẤM
Bài tập 5.
Sai, vì dấu ngoặc đơn (cũng như dấu ngoặc kép) bao giờ cũng được dùng thành cặp.
Phần được đánh dấu bằng dấu ngoặc đơn không phải là bộ phận của câu . Đó là của nhiều câu.
DẤU NGOẶC ĐƠN VÀ DẤU HAI CHẤM
Tiết 50:
Một học sinh chép lại đoạn văn của Thanh Tịnh như sau:
Sau khi đọc xong mấy mươi tên đã viết sẵn trên mảnh giấy lớn, ông đốc nhìn chúng tôi nói sẽ :
-Thế là các em được vào lớp năm. Các em phải cố gắng học để thầy mẹ được vui lòng và để thầy dạy các em được sung sướng.Các em đã nghe chưa? (Các em đều nghe nhưng không em nào dám trả lời. Cũng may đã có một tiếng dạ ran của phụ huynh đáp lại .
Tiết 50:
DẤU NGOẶC ĐƠN VÀ DẤU HAI CHẤM
)
Bài tập 6.
Dựa vào nội dung đã học ở văn bản Bài toán dân số, hãy viết một đoạn văn ngắn về sự cần thiết phải hạn chế việc gia tăng dân số ; trong đoạn văn có dùng dấu ngoặc đơn và dấu hai chấm.
DẤU NGOẶC ĐƠN VÀ DẤU HAI CHẤM
Tiết 50:
Bài tập 6.
Đoạn văn:
Câu chuyện kén rể của nhà thông thái khiến nhiều người đọc không khỏi giật mình. Người ta không thể ngờ rằng dân số của hành tinh này sẽ có một sự nhảy vọt khổng lồ giữa quá khứ và tương lai:2(A-dam và E-va)và 7 tỉ (2015). Như vậy, Bài toán dân số đã trở thành bài toán hóc búa của nhân loại,chứ không chỉ riêng quốc gia nào. Loài người phải cùng nhau tìm cách giảm tốc độ gia tăng dân số trên con đường đi tới cái ô…64 khủng khiếp! Bởi đó chính là con đường tồn tại hay không tồn tại của chính xã hội loài người.
Tiết 50:
DẤU NGOẶC ĐƠN VÀ DẤU HAI CHẤM
* HƯỚNG DẪN TỰ HỌC
A.Bài vừa học:
- Nắm vững dấu ngoặc đơn và dấu hai chấm.
B.Bài sắp học:
Tiết 51: Đề văn thuyết minh và cách làm bài văn thuyết minh
-Tìm hiểu đề văn thuyết minh.
-Cách làm bài văn thuyết minh.
-Làm trước bài tập1 (SGK trang 140)